Τρίτη, 21 Μαΐου 2019

γράφει ο Δημήτρης Βαρβαρήγος

Μαρία Στασινοπούλου 


Χαμηλή Βλάστηση 
Θάμνοι, Πόες και Μπονσάι 

Εκδόσεις Κίχλη 


«Χαμηλή βλάστηση», το δεύτερο βιβλίο της φιλολόγου, δοκιμιογράφου, κριτικό λογοτεχνίας και πεζογράφου, Μαρίας Στασινοπούλου. Στο βιβλίο αυτό υπάρχουν ιστορίες από την καθημερινότητα. Ιστορίες γνωστές και απλές φαινομενικά, αλλά πολύ ουσιαστικές με τον τρόπο που τις απέδωσε η συγγραφέας. Ιδιαιτερότητα τους είναι η μικρή φόρμα η οποία κρύβει μια μεγάλη δυσκολία, μέσα σε λίγες αράδες να πει όσα πιθανόν να λέγονται σε περισσότερες σελίδες.

Η Μαρία Στασινοπούλου, τόλμησε να αντιμετωπίσει αυτή τη δύσκολη εκφορά γραφής αποτυπώνοντας στο χαρτί τα συναισθήματα, τις πράξεις κι εκείνες τις πρακτικές που εμπλέκονται με ήθη και συνθήκες όπως ενυπάρχουν και βιώνονται στις ζωές των ανθρώπων μαζί με τις μύχιες σκέψεις τους, με μια χρηστική γλώσσα απολύτως σαφή και κατανοητή. 


Αυτή η στρωτή θεματική διατύπωση, είναι και η επιτυχία του βιβλίου να μεταδίδει τις έννοιες -σε κάθε μία ξεχωριστή αφήγηση- με το σημερινό ύφος απόδοσης και σκέψης, όπως όλοι μας άλλωστε, με όσα ζούμε τα αντιμετωπίζουμε -πιθανώς, με τον ίδιο τρόπο.

Από την πρώτη σελίδα είναι εμφανής η έντονη διάθεση της συγγραφέως στην εξιστόρηση να μην ξεφύγει από την καθαρή μεστή, συνοπτική και αρκετές φορές, ρεαλιστική απόδοση της, αλλά και με την αναγκαία πνοή για την αναζήτηση του ευ να υποφώσκει έντονα σε όλα τα περιστατικά των κειμένων.

Γραφή που δημιουργεί ένα ιδιαίτερο ύφος μέσα στην έτσι κι αλλιώς πλούσια ελληνική γλώσσα.

Το βιβλίο χωρίζεται σε τρεις ενότητες «Θάμνοι», «Πόες», «Μπονσάι», ανάλογα με το μινιμαλιστικό εύρος της κάθε μίας, δηλαδή, με την απόρριψη περιττών στοιχείων, ως χρήστης και δημιουργός μιας γλωσσικής γεωμετρίας που κερδίζει τον αναγνώστη από το πρώτο κιόλας κείμενο. 


Μικρές ιστορίες που διαβάζοντας τες ανακαλύπτεις πράγματα πίσω από το φαινομενικό γεγονός. Ανακαλύπτεις πως μέσα σε λίγες αράδες υπάρχει ένας κόσμος γεμάτος στιγμιότυπα και πράξεις από την καθημερινή ζωή, που περιμένει με ξεχωριστό ενδιαφέρον να τον ανακαλύψεις.

Η Στασινοπούλου γράφει για περιστατικά π της έκαναν εντύπωση. Απλά καθημερινά συμβάντα που όμως στο καθένα υπάρχει μια προέκταση μέχρι να φτάσεις στον πυρήνα τους.

Η συνοπτική αναφορά δεν μειώνει σε καμία περίπτωση το ύφος απόδοσης των ιστοριών. Αντίθετα επικεντρώνεται στην ουσία του θέματος, ίσως στην κορύφωση του, στο σημείο, δηλαδή, που βρίσκεται όλη η ένταση και η ορμή του μύθου.

Γράφει στης σελίδα 88 από την ενότητα μπονσάι με τίτλο:

Κάνε ότι θέλεις.
Πάντα ήθελα να ξέρω τι κάνεις, τι σκέφτεσαι, που πας. Στην αρχή από έρωτα, έπειτα από ενδιαφέρον, ύστερα από συνήθεια, κάποτε από ζήλια. Μπορεί να ευθυνόταν γι’ αυτό η ανασφάλεια μου. Κάνε, επιτέλους, ότι θέλεις. Βαρέθηκα μια ζωή να παρακολουθώ δυο ζωές.

Πόσο μεστός λόγος, μέσα σε αυτές τις λιγοστές λέξεις να αναλύεται το ψυχικό υπόβαθρο μιας ολόκληρης και μεγάλης χρονολογικά πορείας ενός ανθρώπου σε σχέση. Και γίνεται άμεσα κατανοητή από τον αναγνώστη γιατί άγγιξε τον πυρήνα του ζητήματος. Ένας πυρήνας που υπάρχει σε όλους μας και μας ταυτίζει. 



Καθόλου εύκολη η περιεκτική φόρμα που ακολούθησε στη χαμηλή βλάστηση, έρχεται όμως η στέρεη γραφή να προσδώσει εκείνες τις μικρές λεπτομέρειες που χτίζουν τη γενική εντύπωση με περισσότερο συναίσθημα σαν να δροσίζει τις ρίζες τους, να τις κάνει να ανθίζουν κι από χαμηλή, αλληγορικά, βλάστηση, να ψηλώνουν, μέσα απ’ το πλούσιο πνεύμα και τη δυναμική της γραφής καθώς μιλάει για αλήθειες της ζωής συντεριασμένες με φαντασία, υπαινικτικό χιούμορ διάχυτο συναίσθημα, και τρυφερή ειρωνεία απέναντι στην ουτοπία της ίδιας της πραγματικότητας.

Ο έρωτας, η αγάπη, ο χρόνος, η φθορά, ο θάνατος καταθέτονται με ευχέρεια γνώσεως ως να πρόκειται βιωματικός τρόπος κι όχι ως αυτοβιογραφικός. Είναι λαθεμένη η εντύπωση που υπάρχει για τους συγγραφείς να τους ταυτίζουν με το εκάστοτε ιστορούμενο έργο τους. Ωστόσο, η συγγραφέας με την αψεγάδιαστη γραφή της, έχει καταφέρει να οδηγήσει τον αναγνώστη σε μια τέτοια οδό· κι αυτή είναι η επιτυχία του βιβλίου.

Κι αυτό γιατί οι ιστορίες είναι γραμμένες με συνέπεια, όπου κάθε ενεργούμενος λόγος απορρέει από το κύριο ψυχικό γνώρισμα και τις μοναδικές ανθρώπινες συμπεριφορές και αποκλίσεις γεμάτες από γεγονότα που αναζητούν και υφαρπάζουν το άμεσο ενδιαφέρον του αναγνώστη.

Και στις τρεις ενότητες, οι ιστορίες καταλήγουν σε έκπληξη. Πολύ διαδεδομένη αυτή η κατάληξη ειδικά στο διήγημα. Το στοιχείο της έκπληξης επιτυγχάνεται με την αποσιώπηση ή την απόκρυψη κάποιας ζωτικής πληροφορίας, η οποία συνήθως παρουσιάζεται στην τελευταία πρόταση. Η πληροφορία αυτή μπορεί να αναφέρεται στη χαρακτηριστική ανταπόκριση του κεντρικού ήρωα ή να εξηγεί το πώς προέκυψε κάποια συγκρουσιακή δοκιμασία.

Γράφει στο

Γενέθλιον ήμαρ
Σήμερα έχει γενέθλια ο Νικήτας Παρίσης, βοηθήστε τον να γιορτάσει τα γενέθλια του. Σκεφτήκαμε ότι δεν θα θέλατε να χάσετε την ευκαιρία να του ευχηθείτε Χρόνια Πολλά, με πληροφορούσε το facebook πρωί πρωί την ημέρα της κηδείας του.

Δεν έχει σημασία ποιο συστατικό πλοκής θα τραβήξει το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Ίσως το θέμα ή ο ήρωας ή μια κατάσταση. Σημασία έχει ότι όλες οι ιστορίες θα σας μαγέψουν γιατί είναι αληθινές, όμοιες με αυτές που ζούμε όλοι μας.
γράφει ο Δημήτρης Βαρβαρήγος

Δημήτρης Βαρβαρήγος


η Μαγική τρέλα της δημιουργίας
Δημιουργική γραφή
εκδόσεις Εντύποις

Τι σημαίνει αλήθεια δημιουργική γραφή; Είναι δυο λέξεις που αν συνταιριαχτούν δίνουν ένα σοβαρό αποτέλεσμα.
Η δημιουργία από τη μια και η γραφή από την άλλη. Μαθήματα δηλαδή, αν συνοψιστούν. Δηλαδή, ακόμη πιο σημαντική λέξη.

Και να μερικά ακόμη ερωτήματα.

· Πως γίνεται να διδαχτώ τη δημιουργική γραφή;

· Τι σημαίνει δημιουργικότητα εδώ;

· Ποια η διαφορά της απλής γραφής με τη δημιουργική;


Δημιουργικός στο λεξικό σημαίνει: Αυτός που δημιουργεί, που παράγει κάτι. Αυτός που δημιουργεί καλλιτεχνήματα, ένα έργο σημαντικής καλλιτεχνικής αξίας.

Με λίγα λόγια Δημιουργική γραφή σημαίνει: Παράγω κάτι νέο, επεξεργάζομαι καλλιτεχνικές μορφές, γίνομαι παραγωγικός, προκαλώ: διαρκώς νέες δημιουργίες.

Όλα αυτά περιέχονται στη Δημιουργική γραφή, μα δεν είναι αρκετά γιατί χρειάζονται ολόκληρο τον άνθρωπο μέσα κι έξω. Όπως φαίνεται και όπως αισθάνεται για να μπορεί να χρησιμοποιεί τις λέξεις.

Οι λέξεις είναι πολύ σημαντικές, προβάλλουν έννοιες γεμάτες ένταση και ουσία που επεξηγούν με σοφία κάθε φαινόμενο, κάθε στοιχείο ή πληροφορία. 



Εμείς εδώ δεν θα τις ονομάσουμε σοφές, αλλά δημιουργικές. Γιατί εκφράζονται μέσα από τον άνθρωπο ανάλογα με τις αισθήσεις που του προκαλούν όταν συμβαίνουν.

Μερικές από αυτές σαν παράδειγμα όπως είναι ο Φόβος, η Έλλειψη, ο Πόνος… κλπ.

Απλές λέξεις με μεγάλη σημασία, που θα τις ονομάσω: Απλά λόγια, έτσι όπως τα εκφράζουμε σε ένα διάλογο, σε ένα γράμμα που γράφω κάθε φορά όταν θέλω να μιλήσω, να επικοινωνήσω με κάποιον που αγαπώ, γιατί με αυτό τον τρόπο βρίσκω την ευκαιρία να του μιλήσω για εμάς, για εμένα, να του αποκαλύψω λεπτομέρειες που δεν μπόρεσα ποτέ να του πω προφορικά. 






Γιατί;

Ίσως γιατί, στο γραπτό λόγο εκφράζομαι με περισσότερη σαφήνεια.

Ίσως γιατί, τα προφορικά λόγια δεν μένουν, φεύγουν παρασυρμένα από τον άνεμο.

Ίσως γιατί, είμαι γεμάτος λέξεις και βρίσκω ευκαιρία να τις βάλω σε μια σειρά.

Ίσως γιατί, μου αρέσει το γράψιμο και αισθάνομαι τέλεια όταν μοιράζομαι λόγια και ιδέες με τους άλλους.

Όλα αυτά λοιπόν που βγαίνουν από μέσα μου είναι μια δημιουργία.

Είναι μια μαγεία. Η μαγική τρέλα της δημιουργίας. 


Γι’ αυτό λοιπόν, δώσε σχήμα και μορφή στις τυχαίες εμπνεύσεις σου. Βέβαια η έμπνευση είναι στιγμιαία, σαν αστραπή φωτίζει το μυαλό και χάνεται.

Κατόπιν για να υλοποιηθεί χρειάζεται αφοσίωση, αγάπη και υπομονή. Μα όταν ολοκληρωθεί είναι Δημιουργία.
γράφει ο Δημήτρης Βαρβαρήγος

Νιόβη Ιωάννου


Πορτατίφ 
ποιητική συλλογή
εκδόσεις Μανδραγόρας

Θα ξεκινήσω με τη ρήση του Μαλαρμέ πως, «η ποίηση δεν γίνεται με ιδέες αλλά με λέξεις». Βεβαίως υπάρχουν πολλές απόψεις γι’ αυτό το ζήτημα όσοι και οι ποιητές θα έλεγα, που μπορούν κάποιοι να μιλήσουν για την ευαισθησία του ποιητή, τη διάνοια, τη γνώση, τη λογική οξύτητα, την έφεση του και πολλές άλλες εκδοχές, ερμηνείες και διατυπώσεις, αλλά το θεμέλιο για όλα αυτά είναι οι λέξεις κι αυτές τις λέξεις χρησιμοποιεί η Νιόβη στα ποιήματα της νέας της συλλογής, με μια ισχύ που χαρίζει τη δυνατότητα της διανοητικής σύλληψης να μεταστοιχειοθετεί το ερέθισμα σε έργο τέχνης.

Πορτατίφ, η τέταρτη συλλογή από τις εκδόσεις Μανδραγόρας. 90 ποιήματα που συνεχίζουν μέσα από μυημένες λέξεις να μετατρέπουν τα συναισθήματα σε λέξεις, σε έννοιες, σε φωνές. 


Αφετηρία πάντα, η ατομική της εμπειρία, που φυσικά αυτό γίνεται αμέσως αντιληπτό από το πρώτο μόλις ποίημα, ότι ο λόγος της περνάει πρωτίστως μέσα απ’ την ψυχή της και προβάλλεται ως ένα πολυφωνικό έργο που ξεπερνά τα όρια της απλής ποιητικής φόρμας, μολονότι το υπερεαλιστικό ύφος που ακολουθεί καταφέρνει να ζωντανεύει με συμμετρία έναν λόγο γεμάτο μεταφορές και συμβολισμούς φτιάχνοντας είδωλα σε καθρέφτες αόρατους να γράφουν εικόνες από μνήμες κι από παρούσες πράξεις.

Η ποιήτρια με μια πίστη στη τέχνη του λόγου που υπηρετεί με συνέπεια εκτός από τα ποιήματα στη συλλογή εμπεριέχονται και μικρά πεζά κείμενα με ποιητική πάντα χροιά.
Είναι δημιουργήματα της ιδιαίτερης εκείνης ματιάς και πρόσληψης. Είναι το προσωπικό της Ντουέντε, δηλαδή μια μυστηριακή δύναμη που όλοι νιώθουμε, σε στιγμές δημιουργίας, μα που κανένας φιλόσοφος δεν μπορεί εξηγήσει.
Είναι εκείνο το ιδιαίτερο ύφος που αποτυπώνει τη γλωσσική της επάρκεια, και με αποκρυσταλλωμένη συνείδηση και σκέψη καταθέτει με ψυχικό βάθος.


Ένας λόγος ευθύς, απόλυτα εναρμονισμένος με τις ειλικρινείς προθέσεις της να βγάλει στο φως όσα κυοφορούνται στο μυαλό της.
Σε κάθε ποίημα διαφαίνεται η ουσιαστική ανάπλαση των αισθήσεων της σε σκέψεις που διεγείρουν και συνάμα τροφοδοτούν τη διανοητική αντίληψη του αναγνώστη.
Γραφή στο έπακρο έμπλεων συμβολισμών. Στα περισσότερα ποιήματα συναντάμε πολλά και πρωτότυπα σχήματα λόγου ποτέ ατάκτως ειρημένα, αλλά απολύτως ενιαλογικά επηρεασμένα από τις θεωρίες του υποσυνείδητου.

Το γενικό αντικομφορμιστικό κλίμα, η τεχνική και οι εκφραστικοί τρόποι έκφρασης της ποιήτριας, παραπέμπουν σε μια εναντίωση στον κοινωνικό κονφορμισμό και στην εναντίωση της μάζας που είναι σε πολλές περιπτώσεις τόσο ισχυρές που το άτομο συνθλίβεται και δεν μπορεί να απαλλαγεί από τα δεσμά του.
Υπάρχουν ποιήματα που ξεφεύγουν από την αισθηματολογία του συνηθισμένου λυρισμού. Υπάρχουν άλλα που εισάγουν το διανοητικό στοιχείο ως κύριο παράγοντα των εννοιών που αφήνουν.
Αυτή η διαφοροποίσηση που διαφαίνεται από ποίημα σε ποίημα κι από συλλογή σε συλλογή είναι ίσως η συνέπεια στην αφοσίωση ενός λόγου που συνεχώς εξελίσσεται πάντα μέσα από τις προσωπικές εμπειρίες της ποιήτριας.
Στην ποίηση της εκφράζει με τον πληρέστερο τρόπο την απήχηση που μπορεί να έχει η δημιουργία μέσα στο χρόνο, στον οποίο ανήκει κυρίως ο δικός της, ο προσωπικός ποιητικός λόγος, για να πιστοποιεί την ύπαρξή του στον επέκεινα.
Σε όλα της τα ποιήματα και στα τέσσερα βιβλία, -καθώς είχα την τύχη να διαβάσω και να αναφερθώ σε αυτά- αντιλήφθηκα ότι τη στιγμή της δημιουργίας κατέχεται από τη μέθη, τη γνώση και τη δύναμη μιας ποιητικής εκφοράς που είναι τόσο πολύ δυνατή όπως συμβαίνει η ίδια μέθη σε μια ερωτευμένη ψυχή.
Κι αυτή τη σχέση έχει με την ποίηση και η Νιόβη -να είναι προσηλωμένη στη τέχνη της για να βρίσκει σωστές διεξόδους που μπορούν να είναι αξιοπρόσεκτες και αξιόλογες, όπου ο μετρημένος λόγος, η συμμετρία, η οικονομία, και το τέμπο να προσδίδουν ένα ολοκληρωμένο αποτέλεσμα στη συμπυκνωμένη γραφή της αφήνοντας τα υπόλοιπα διανοήματα, αντιλήψεις και τάσεις να εξυπηρετούνται καλύτερα από την πένα της που μόνο με την ποίηση προσεγγίζονται.

Γράφει:
Η Μαρία με τη λευκή φωνή. Το λερωμένο φόρεμα. Τα αγουροξυπνημένα μαλλιά. Χιλιάδες φορές γεννημένη απ’ τα λάθη της. Που περπατούσε χιλιόμετρα για να διανύσει την απόσταση ενός βλέμματος. Κι ας φοβόταν το σκοτάδι, επιστρέφοντας.

Και τα πουλιά που πετούσαν χαμηλά όταν συννέφιαζε, φοβόταν. Με χέρια μπερδεμένα απόδιωχνε τον ίσκιο τους ρίχνοντας μαύρο ψωμί στον ουρανό. Και το μέτωπό της έμενε αφύλαχτο. Η Μαρία που γεννήθηκε με τα γόνατα θυμωμένα. Χωρίς να βγάλει άχνα όταν επίμονα τη ρώτησαν, «γιατί». Μόνο ξεχνούσε επίτηδες τα συρτάρια ανοιχτά, μεγαλώνοντας. Κι ήξερε πως κανείς δε θα τη μάλωνε γι’ αυτό.
Η ροή της ύπαρξης μέσα σε σελίδες γεμάτες ζωντανές λέξεις που έρπουν αθόρυβα και εισχωρούν ως αυτούσιες έννοιες έρχονται πότε αντιμέτωπες κι άλλοτε με ηθελημένη ταύτιση με αντιλήψεις, γνώμες και αισθήσεις της ανθρώπινης καθημερινότητας που παίρνει σχήμα από τις πράξεις έτσι που καμιά δυσπιστία να υπάρχει για τις λέξεις που φανερώνουν συσσωρεμένες εμπειρίες σε μια πλούσια ποιητική εκφραστική ύλη με την απόλυτη καθαρότητα των ειλικρινών προθέσεων, το βάθος των σκέψεων και τη δύναμη των ιδεών της ποιήτριας.
Δεν είναι εύκολη η αποτύπωση, η απόδοση εμπειριών όσο κι αν αποτελεί την ειλικρινέστερη μορφή ερμηνείας ή όσο κι αν η υπερρεαλιστική διάθεση ύφους παρουσιάζεται ως ηχηρή κραυγή αγωνίας απέναντι στη σιωπή.
Μέσα από τη δική της πραγματικότητα η ποιήτρια είναι σε θέση να δημιουργεί όψεις της ζωής και των αισθήσεων σε μια σύντομη μικρή φόρμα.

Γράφει:
“όχι ποτέ δεν κοίταξα το φεγγάρι αφού μπορώ ακόμα ν’ αμύνομαι σ’ εκείνους που με πίστεψαν ζωντανή”

Με μια αόρατη κλωστή δένει και ενώνει κάθε συνθήκη σε μια ενότητα.
Στα ποιήματα της δεν αμφισβητείται η αποτελεσματικότητα της γλώσσας ως μέσο διαπροσωπικής επικοινωνίας, ούτε και η περιγραφή μιας αισθηματικής πραγματικότητας που φορτίζει κάθε ιδεολογική έκφραση παράλληλα με τον συσχετισμό της γλωσσικής απεικόνισης και την προοπτική μιας άλλης οπτικής γωνίας από τον αναγνώστη.
Κι αυτή η διαπροσωπική επικοινωνία είναι ο προσωπικός της τρόπος έκφρασης ως ο μοναδικός ευσεβής πόθος τής δημιουργού, να πετύχει την ιδιαιτερότητα μιας γλώσσας που απαιτεί υποταγή μόνο ως εργαλείο κι όχι ως ιδιομορφία.
Ποίηση και ζωή είναι ένας υπαρκτός αγώνας με μια βαθύτερη κι όχι απλουστευμένη πνευματική αντίληψη. Μέσα από αυτό τον υπαρκτό αγώνα προβάλλονται και τα τρία κύρια θέματα που ασχολείται γενικά ο ποιητικός λόγος ως η βάση των υπολοίπων.

Η ζωή, ο έρως και ο θάνατος. Οι υπόλοιπες θεματικές κατηγορίες εμφορούνται από αυτά τα τρία βασικά θέματα που παρ’ όλη τη σπουδαιότητα τους απλά ακολουθούν.
Και αναφέρω μερικούς τίτλους από τα ποιήματα.

το πιο δικό μου απόγευμα

Πως χαίρεται η ψυχή σ’ ένα ξημέρωμα;

η Μαρία με τη λευκή φωνή

Πόσες φορές και σε ποιες ψυχικές εξάρσεις έχεις κρυφτεί στην ψυχή σου;

Όχι ποτέ δεν κοίταξα το φεγγάρι

Απαντάει…
Αυτές είναι ως παράδειγμα, μα κι άλλες πολλές εικόνες που δεν θα εξιτάριζαν την φαντασία και τις αισθήσεις αν δεν υπήρχε η γοητεία, η ψευδαίσθηση, η ουτοπία, η αγάπη για δημιουργία.
Ίσως ενστικτωδώς να ενστερνίζεται ποιητικά την άποψη του φιλόσοφου Ζαν Πωλ Σαρτρ που με το δικό του τρόπο σκέψης και έκφρασης, προέτρεψε τον άνθρωπο να αναζητήσει το ηθικό χρέος του πέρα από τις ηθικές αρχές που έχουν καθιερωθεί παραδοσιακά και είπε: «Θέλω να διατηρήσω τον κόσμο όπως είναι, όχι γιατί μου φαίνεται καλός. Αντίθετα τον θεωρώ άθλιο, αλλά γιατί ζω μέσα σ’ αυτόν και δεν μπορώ να τον καταστρέψω χωρίς να καταστραφώ μαζί του».
Προσωπικά θα έλεγα πως η ποίηση της ακολουθεί τη θεωρεία του Εμπειρισμού που υποστηρίζει, πως η πηγή και τα συστατικά της ανθρώπινης γνώσης προέρχονται από την εμπειρία που αποκτάται μέσω των αισθήσεων. Αυτές μπορεί να είναι είτε οι πέντε αισθήσεις (ακοή, όραση, αφή, όσφρηση, γεύση) ή εσωτερικές αισθήσεις όπως ο πόνος και η ευχαρίστηση.

Σε αυτή την πεπατημένη η Νιόβη καταθέτει τη δική της άποψη προς αυτό το κοινό σημείο της διαφυγής και των απωλειών του ανθρώπου καταδεικνύοντας συγκεκριμένα τη σπουδαιότητα και την ερμηνεία της ανθρώπινης ύπαρξης μέσα από τον ποιητικό της λόγο.
Δεν θα γίνονταν ακριβώς αντιληπτά ούτε αισθήματα ούτε εικόνες αν δεν είχε ο άνθρωπος αξιολογήσει τη ζωή του, αν δεν ένιωθε ελεύθερος, ισότιμος, ζωντανός κι ερωτευμένος.
Αν δεν είχε αποδεχτεί τον θάνατο για να ζήσει και να ξεχωρίσει την ομορφιά και τις χαρές της ζωής.
Και γι’ αυτά τα σπουδαία και μεγαλειώδη που συμβαίνουν γύρω και μέσα μας ως συναισθήματα μιλάει μέσω της ποίησης της.
Κι όπως κανείς δεν έχει μείνει αλώβητος και σαν άνθρωπος με πείρα όπου έχει ζήσει τα όμορφα και τα οδυνηρά της ζωής γέμισε και η ίδια εμπειρίες από την πλούσια απογυμνωμένη πραγματικότητα χρησιμοποιώντας αυτός ο ρόλος το επιχείρημα στην διαμόρφωση της ποιητικής της ταυτότητας που όσο συγκροτημένη κι αν δείχνει μέσα στα πλαίσια της τεχνικής οργάνωσης ενός ποιήματος, δοκιμάζεται από τη δημιουργική παραφορά της δυναμικής περισυλλογής και διάνοιας της.
Όπως έχω στο παρελθόν τονίσει για τη γραφή της Νιόβης, είναι ο υπερεαλισμός μέσα απ’ το συναίσθημα… αυτός είναι ο όρος που δίνω κυρίως στις δύο τελευταίες ποιητικές όσο και ποιοτικές συλλογές, Εις Άτοπον και Πορτατίφ από τις εκδόσεις Μανδραγόρας και τούτο γιατί με πεποίθηση στέκει νηφάλια στο χάος των λέξεων με μια τεχνική αρτιότητα που είναι το προσόν των απεικονίσεων της κι αποδεικνύει πως στέκεται σήμερα ως η συνεπέστερη εκπρόσωπος της υπερεαλιστικής έκφρασης.
γράφει  ο Δημήτρης Βαρβαρήγος

ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΥΜΠΑΡΔΗΣ 
Αδέλφια 
εκδ. Μεταίχμιο, σελ. 306 


Τα «αδέλφια» είναι το πέμπτο βιβλίο του Γιώργου Συμπάρδη, από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Είναι ένα μυθιστόρημα που έρχεται να προσθέσει στην είδη διαμορφωμένη άποψη πως ο συγγραφέας έχει κερδίσει επάξια μια ιδιαίτερη θέση στο αναγνωστικό κοινό και άρα στην ελληνική γραμματεία. Καλός χειριστής του λόγου, συντάσσει προτάσεις με οικονομία λέξεων που δεν στερούν τίποτα απ’ την αφήγηση. Αντίθετα την καθιστούν ευκολοδιάβαστη και αληθινά ουσιαστική καθώς η κάθε κατάλληλη λέξη καλύπτει απόλυτα το περιεχόμενο των εννοιών τους.

Επιλέγει και δημιουργεί άρτιους ήρωες σε μια στέρεη και αληθοφανή πλοκή που κρατάει αμείωτο ενδιαφέρον. Ουσιαστικά είναι ένα βιβλίο χαρακτήρων. Φρόντισε ο συγγραφέας να δημιουργήσει, εκείνους τους ζωντανούς χαρακτήρες που έχουν ζωτική σημασία στη λογοτεχνία και αναδεικνύουν την μυθιστορία η οποία τους αναδεικνύει. 


Ο τίτλος καθοριστικός, αδέλφια, σε ένα θέμα, φαινομενικά βατό, ίσως απλό… που όμως ξεκάθαρα προβάλεται το ανθρώπινο ενδιαφέρον να προηγείται των πάντων· κι όπως έχει τονίσει ο Τσέχωφ, η ιστορία φωτίζει κι ενσαρκώνει τον ανθρώπινο χαρακτήρα και το ανθρώπινο πάθος.

Αυτό έκανε και ο συγγραφέας, σχεδίασε την πλοκή βάσει των χαρακτήρων της ιστορίας. Το θέμα βεβαίως είναι θεμελιακό στοιχείο της δομής, αλλά κατ’ ουσίαν η λειτουργία του είναι να προσδίδει ενότητα στην απεικόνιση των χαρακτήρων. Το (θέμα) ενδυναμώνει τους (χαρακτήρες) και οι χαρακτήρες ενδυναμώνουν το θέμα. Είναι μια αλληλεπίδραση που προκαλεί ενδιαφέρον και για τα δύο στοιχεία. Θέμα και χαρακτήρες.

Ο Συμπάρδης, με έντεχνο συγγραφικό τρόπο αποκαλύπτει τους χαρακτήρες των αδελφών και διατηρεί την προσοχή του αναγνώστη αφυπνίζοντας τα συναισθήματα του. Γνωρίζει καλά πως ο αναγνώστης ενδιαφέρεται πρώτα και κύρια για τους ανθρώπους, (τους ήρωες). Διαβάζοντας θέλει να μάθει πια είναι η βαθύτερη φύση τους και θέλει να συγκρίνει τους τρόπους συμπεριφοράς τους με τα αντίστοιχα δικά του.

Στην εξέλιξη της πλοκής είναι αναγκαίο να μάθει σε βάθος κάθε κατάσταση που συνδέεται με τις δυσκολίες που προκύπτουν από το κύριο ψυχικό γνώρισμα των ηρώων του και τις ανταποκρίσεις που απορρέουν από αυτό το γνώρισμα. 


Από τις πρώτες σελίδες ο συγγραφέας μας βάζει κοινωνούς στην ιστορία και μας εμπλέκει με τους ήρωες του σε βαθμό να νιώθουμε πως τα ζητήματα τους είναι και δικά μας.

Ο χωροχρόνος της ιστορίας τοποθετείτε στις υποβαθμισμένες περιοχές της Δυτικής Αττικής την δεκατεία του 1950. Από μόνη της η επιλογή αυτή κεντρίζει το ενδιαφέρον για την καταγραφεί της ζωής στα μέσα του προηγούμενου αιώνα. Με τις προλήψεις, προκαταλήψεις και τον ανηλεή αγώνα για επιβίωση μιας κοινωνίας που βγήκε από έναν μεγάλο πόλεμο και προσπαθεί να σταθεί στα πόδια της σε μια γενική ανασυγκρότηση της πολιτικής και κοινωνικής κατάστασης που επικρατεί.

Η πένα του συγγραφέα εισχωρεί στην τετραμελή οικογένεια του Θανάση όπου συμβαίνει ένας εμφύλιος ανάμεσα στα δυο αδέλφια, σ’ έναν Κάιν κι έναν Άβελ κατ’ αναλογία. Οι δυο τους αντιπροσωπεύουν δύο εντελώς διαφορετικούς κόσμους. Ο μικρότερος αδελφός είναι ο αφηγητής της ιστορίας, ο οποίος αδυνατεί να ενηλικιωθεί. Πώς δημιουργήθηκε αυτή η σχέση; Τι καθορίζει τις τόσο λεπτών αποχρώσεων οικογενειακές σχέσεις γενικότερα;

Δυο εκ διαμέτρου αντίθετοι χαρακτήρες ο αφηγητής και ο κατά τρία χρόνια μεγαλύτερός του αδελφός του Θανάσης. Αυτή η ιστορία τους, ολωσδιόλου διαφορετική πορεία προς την ενηλικίωση και οι συνέπειες της αργότερα, ο ισχυρός δεσμός αίματος που τους ενώνει, αλλά και η αντιπαλότητα και ο ακήρυκτος πόλεμος ανάμεσα τους.

Από την πρώτη μονάδα πλοκής ως και την τελευταία, ο συγγραφέας με δύναμη και σαφήνεια απεικονίζει κάθε κατάσταση και συμβάν που βιώνουν οι χαρακτήρες μέσα από το κύριο ψυχικό τους γνώρισμα. Ο μεγάλος ατίθασος και παρορμητικός, ο μικρός ντροπαλός μένει αδρανής και ενίοτε δέχεται μοιρολατρικά κάποιες καταστάσεις.

Αυτές και μόνο οι διαφορές τους στο πλαίσιο μιας πλοκής που εξελίσσεται σχεδόν 70 χρόνια πριν, είναι αρκετά για να γραπώσουν τον αναγνώστη και να τον βάλουν μέσα στην ιστορία με τα μούτρα. Οι εσωτερικές ιδιότητες των ηρώων του συναισθηματικές και διανοητικές επηρεασμένες από το κοινωνικό και οικογενειακό περιβάλλον τους αναγκάζουν να εκφράζονται μέσα από τις ποικίλες εσωτερικές τους ιδιότητες και τους εξωτερικούς ρυθμιστικούς παράγοντες.

Με απόλυτη επιτυχία ο Συμπάρδης καταφέρνει από τις εξωτερικές ιδιότητες της πλοκής να προβάλλει το κύριο ψυχικό γνώρισμα των ηρώων του. Υποσυνείδητα ακολουθεί το παράδειγμα του Τολστόι ή του Ντίκενς δείχνοντας το κύριο ψυχικό γνώρισμα τους τονίζοντας ένα σωματικό χαρακτηριστικό ή συνήθειες τους.

Το βιβλίο αδέλφια, καταγράφει τη ζωή στα μέσα του 20ου αιώνα και τις δράσεις των ηρώων του που πηγάζουν από τα αίτια της εποχής τους.

Είναι ένα βιβλίο που έχει στις σελίδες του στοιχεία εκείνης της περιόδου για τον τρόπο και το ύφος ζωής των ανθρώπων στις αστικές περιοχές της Αθήνας.

Είναι ένα καλογραμμένο βιβλίο που πρέπει να διαβάσουν όλοι.
γράφει ο Δημήτρης Βαρβαρήγος

Αννα Παχή 
Αντρών εγχΟιρίδιον 
οδηγός επιβίωσης 
εκδόσεις Λυκόφως


Η Άννα Παχή ξέρει τι γράφει. Πιστεύει στην ισότητα των δύο φύλων, γιατί πάνω απ’ όλα και τα δύο φύλα είναι άνθρωποι και δη δομημένοι με όμοιες τις πέντε αισθήσεις, με κοινά προβλήματα και αντίστοιχες αρετές.

Τούτο επιβεβαιώνεται στο τέλος του βιβλίου που ενώ έχει καυτηριάσει με την πένα της κι έχει τσουρουφλίσει με καυτό σίδερο κάθε αντρικό χαρακτήρα, έχει ένα κεφάλαιο με τίτλο: Ο Δικηγόρος του Διαβόλου, αναφερόμενη στις αντρικές γνώμες για το θέμα των δύο φύλων. Ένα ξεκαρδιστικό κείμενο, καθώς είναι απόλυτα ταυτόσημο με την αντρική θέση απέναντι στη γυναίκα.

Με αυτή την πεποίθηση, ότι κανένα φύλο δεν είναι κατώτερο του άλλου, -παρ’ ότι είναι δυο διαφορετικά όντα που ανήκουν στο ίδιο είδος- άλλωστε η σωματική διάπλαση και φυσικά η διαφορετικότητα σκέψης είναι τα κύρια εμφανή στοιχεία της διαφορετικότητας τους. Ωστόσο ζουν και κινούνται στον ίδιο χώρο-τόπο, έχουν την ίδια την ελευθερία του λόγου (καλά δεν το συζητάμε αυτό, αν ξεκινήσουν οι γυναίκες δεν σταματάνε) και μοιράζονται πλέον οτιδήποτε προάγει τη γνώση, το επάγγελμα και την πνευματική τους ανάπτυξη. 


Εκεί που χωλαίνει η υπόθεση ή αλλιώς το λάθος του θεού με τους ανθρώπους, είναι που τους χαρίστηκε το εγώ κι από εδώ αρχίζουν τα δύσκολα στις διαπροσωπικές τους σχέσεις και χτίζουν εαυτούς με τάσεις που αποκλείουν το συναίσθημα στον άλλον.

Η συγγραφέας ως γυναίκα που υποστηρίζει το φύλο της κι έχοντας αποκτήσει την εμπειρία της ζωής και μπορεί να αναγνωρίζει εύκολα τους αντρικούς χαρακτήρες τους οποίους κατέγραψε με περίσσια λεπτομέρεια και γνώση και άπλετο χιούμορ μας παρέδωσε ένα βιβλίο με τον χαρακτηριστικό μεταγραμματισμένο τίτλο «Αντρών εγχΟιρίδιον» και υπότιτλο, «οδηγός επιβίωσης», θέλοντας μάλλον να υπενθυμίσει στις γυναίκες κάποιους τύπους ανδρών για να τους γνωρίσουν καλύτερα και ν’ αποφεύγουν προβλήματα και δύσκολες καταστάσεις. Ο Cool. O Louser. O Workaholic. Το Μπιμπελό. Ο Μαμάκιας. Ο Μπαμπάκιας. Ο Μπήχτης. Ο Μποέμ. Ο Ξερόλας. Ο Παντρεμένος. Ο Πιπίνος. Ο Χούλιγκαν. Το Πληγωμένο Ελαφάκι. Ο Τραμπούκος. Το Sex Body. Bonus track – o Εξουσίας.

Η Άννα καταπιάστηκε με ένα θέμα δυσεπίλυτο για αιώνες τώρα. Έγραψε γι’ αυτούς τους χαρακτήρες με ένα άκρως χιουμοριστικό ύφος θέλοντας πάνω απ’ όλα να διασκεδάσει τους αναγνώστες της όσο αντίστοιχα και να τους προβληματίσει.

Ένα απόσπασμα από το βιβλίο, στο κεφάλαιο Ηθικόν δίδαγμα δείχνει καθαρά τις προθέσεις της συγγραφέως στο να αφυπνίσει συνειδήσεις και να μην ξεχνάνε άντρες και γυναίκες ότι: «Αγαπητέ φίλε, τραβάς κι εσύ τα ζόρια σου, το ξέρω. Κάπου μπερδεύεσαι, κάπου ανησυχείς, κάπου φοβάσαι, ανθρώπινα όλα. Εκείνο που θα ήθελα να καταλάβεις είναι πως άντρες και γυναίκες δεν είμαστε αντίπαλοι αλλά σύμμαχοι. Όλοι αποζητούμε τη χαρά, την ευτυχία. Μαζί, μπορεί να τα βρούμε. Χώρια, μάλλον δύσκολο».

Αυτό που μου έμεινε εμένα από το βιβλίο είναι οι εμπεριστατωμένες απόψεις για την κάθε κατηγορία άντρα που έχει αναφερθεί, η συγγραφέας. Η απλή καθημερινή γλώσσα που δίνει στο βιβλίο ένα ακόμη θετικό στοιχείο να το διαβάσεις. Ίσως ακόμα θα μπορούσε να είναι χρήσιμο ως ένα δοκιμιακό εργαλείο για συγγραφείς, να βρίσκουν στοιχεία και να στήνουν αληθινούς ήρωες στα βιβλία τους. Αλλά πάνω απ’ όλα εκείνο που ξεχωρίζει πέρα από την όποια άποψη και χαρίζει την τέρψη της ανάγνωσης, είναι το πηγαίο και ανεξάντλητο άλλοτε λεπτό, κάποτε σκληρό και συνήθως υπαινικτικά φλεγματικό, χιούμορ.

Ένα βιβλίο χείμαρρος γενικά για τους ανθρώπινους χαρακτήρες κι όχι μόνο για τους άντρες καθώς, αν το κείμενο το επεξεργαστεί με κάποιες αλλαγές κάλλιστα θα μπορούσε να έχει τον τίτλο: Γυναικών εγχΟιρίδιον, οδηγός επιβίωσης και να γίνει είναι ο αντίποδας του εν λόγω βιβλίου που πρωτίστως αναφέρθηκε.

Εν κατακλείδι, διαβάστε το, είναι ένα βιβλίο για άντρες και γυναίκες.
γράφει ο Δημήτρης Βαρβαρήγος 


Κώστας Κατσουλάρης 
Στο στήθος μέσα χάλκινη καρδιά 
Εκδόσεις Μεταίχμιο 





Με άκρατη φαντασία ως σύλληψη, το θέμα του βιβλίου κερδίζει απριόρι τον αναγνώστη από την πρώτη σελίδα, έως την τελευταία. Το ύφος γραφής εξιδανικεύει κατά απόλυτο τρόπο το λογοτεχνικό ύφος του συγγραφέα, έχοντας δημιουργήσει ήρωες αληθινούς με την επίφαση μιας πραγματικότητας τόσο ζωντανής που να τους θέτει ενώπιον μας ως ανθρώπους της διπλανής μας πόρτας.

Χαρακτήρες όμοιοι με αυτούς που έχουμε από απόσταση γνωρίσει ή που ίσως και να έχουμε συναναστραφεί. Αυτή είναι η πρώτιστη βασική αιτία να τους συμπαθήσουμε και να τους ακολουθήσουμε σε κάθε τους βήμα, σε κάθε τους δράση και αντίδραση.

Πρώτος ήρωας ένας φιλόλογος, ο Αργύρης Σταυριανός, προσηλωμένος στο λειτούργημα του, γνωρίζει καλά το κείμενο της Ιλιάδας, το οποίο κείμενο παίζει καθοριστικό ρόλο στη θεματική του βιβλίου καθώς αποσπασματικά αναφέρονται διάφορα κείμενα του.

Δεύτερος κύριος ήρωας, ένας βορειοηπειρώτης, ένας εξαίρετα ευφυής μαθητής ο Νάσος Γκέτσος, που ζει στη γειτονιά του Κολωνού και ο οποίος κι αυτός γνωρίζει πολύ καλά έργο του Ομήρου και μέσω αυτού -καθηγητής και μαθητής- έχουν αναπτύξει μια ιδιότυπη επικοινωνία για τα σύγχρονα προβλήματα της αστικής κοινωνίας της Αθήνας. 


Με ευρηματικό τρόπο ο Κατσουλάρης συσχετίζει τα γεγονότα του έπους της Ιλιάδας με την σημερινή πραγματικότητα την γεμάτη ένταση και παραβατικές συμπεριφορές ανάμεσα σε διαφορετικές ιδεολογικά κάστες ανθρώπων όπως οι νεοναζιστές και οι αντιφασίστες.

Μέσα από το κείμενο προβάλλονται οι διαπροσωπικές σχέσεις των ηρώων πρωτευόντων και δευτερευόντων, από την οικογένεια του Νάσου, ως τις φιλίες και τις αντιδικίες τους. Μέσα σε αυτό τον αφηγηματικό κορμό ο συγγραφέας προβάλλει την εικόνα μιας αθηναϊκής κοινωνίας που ταλανίζεται επάνω σε σαθρές ηθικές βάσεις.

Με την εξέλιξη της ιστορίας και τις απρόβλεπτες συγκρούσεις και μεταλλαγές, η εσωτερική πάλη του καθηγητή είναι σφοδρή καθώς βρίσκεται ενώπιος ενωπίω μπροστά στην αποτυχία του να χάσει την επικοινωνία με τον μαθητή του καθώς αντιλαμβάνεται πως όλος αυτός ο παράλληλος συσχετισμός με την Ιλιάδα ήταν η αφορμή να ακολουθήσει μια απρόβλεπτη συμπεριφορά και να τραβήξει τον ακραίο δρόμο εθνικιστικών ιδεών.

Ο αναγνώστης γραπωμένος από την εξαιρετική γραφή ακολουθεί τις ζωές αυτών των απλών καθημερινών ανθρώπων που εδράζονται μέσα στην πλοκή της ιστορίας. Τους ακολουθεί σε κάθε τους βήμα και ξεχωρίζει μέσα από τις λέξεις που είναι υφασμένες οι ζωές τους, την θλίψη, τη χαρά, τις προσδοκίες και απογοητεύσεις τους.

Ενώ ταυτόχρονα εμφανίζει μέσα από αποσπάσματα του αρχαίου κειμένου την διαχρονικότητα τους όσο και τη σύγκρουση των απλών ανθρώπων με τη σημερινή εποχή των απαξιωμένων κοινωνικών αξιών.

Στο στήθος μέσα χάλκινη καρδιά, είναι ένα εξαιρετικό μυθιστόρημα που συνταυτίζει το παρελθόν με το παρόν. Είναι ένα άρτια καλογραμμένο βιβλίο, με προεκτάσεις σε πολλά κοινωνικά ζητήματα, και άρα, άξιο να διαβαστεί απ’ όλους.
γράφει: ο Δημήτρης Βαρβαρήγος


Μουσείο Λαογραφίας 
Επιστολική νουβέλα 
Δημήτρης Φύσσας 

Τον Αύγουστο του 2015 ο τριανταπεντάχρονος (πρώην διάσημος) ζωγράφος Λέων, έχοντας στην τσέπη του μια γερή προκαταβολή για τον υπερμεγέθη πίνακα Ο μυστικός δείπνος του κοινοτισμού, εγκαταλείπει μια μεγάλη ελληνική πόλη και μια γυναίκα ονόματι Μάρθα, και αποσύρεται σ' ένα άκρως πρωτόγονο χωριό της Πίνδου, όπου ετοιμάζει τις σπουδές για τα πρόσωπα του πίνακα της παραγγελίας: είκοσι τρεις ήρωες της διαχρονικής, παγκόσμιας Αριστεράς. Ο πίνακας, όταν ολοκληρωθεί, θα εκτεθεί για την επέτειο των 100 χρόνων της "Οκτωβριανής Επανάστασης".

Από το χωριό αυτό στέλνει στη Μάρθα γράμματα που αναφέρονται στην κρίση της σχέσης τους, στις σπουδές που ζωγραφίζει, στο τζόγκινγκ και στην ειδυλλιακή ζωή του βουνίσιου χώρου - μέχρι που, αργά αργά, συνειδητοποιεί ότι κάτι δεν πάει καλά με τις γυναίκες στο χωριό.



Αυτό είναι το περιληπτικό στόρι του βιβλίο από το οπισθόφυλλο. Διεγείρει την περιέργεια όσο κι αν πιθανόν να μοιάζει μια απλή ιστορία. Αλλά πως να είναι απλή μια ιστορία όταν ο συγγραφέας με υπαινικτικό ύφος εστιάζει τη σκέψη του και βγάζει στο προσκήνιο ζητήματα διαχρονικά που από καταβολής κόσμου αφορούν τους ανθρώπους και δρουν μέσα σε αυτά, μεταξύ των οποίων ο φεμινισμός, η αριστερή ουτοπία, η αγνή ελληνική επαρχία, η θρησκευτική νεύρωση και η αντρική ψυχολογία.

Ο Φύσσας, μέσα από την κλειστή επαρχιακή κοινωνία ενός απόμακρου κι αποκομμένου χωριού, προβάλει έντεχνα μέσα από τα μάτια του ήρωά του, τον κοινοτισμό που εναντιώνεται στον αστικό τρόπο ζωής. Μια κλειστή κοινωνία -χωρίς ρεύμα, νερό και τηλέφωνο- που φαινομενικά μοιάζει να λειτουργεί στο απολύτως φυσικό της περιβάλλον με προτάγματα που προσφέρουν λύση σε ζωτικά ζητήματα ταυτότητας και την ουσιαστική συμμετοχή των χωριανών στη λήψη των αποφάσεων δίνουν τροφή στον Λέων να κοιτάξει πιο βαθιά την περιχαρακωμένη απομόνωση και τις φαινομενικά σωστές μα ωστόσο απρόσιτες συμπεριφορές τους. Εξιχνιάζοντας μέρα τη μέρα μέσα από την καθημερινότητα τον κοινωνικό περίγυρο του χωριού αντιλαμβάνεται πως ξετυλίγονται σοβαρά ζητήματα όπως οι ανθρώπινες σχέσεις και πως καμία σταθερή αξία της σύγχρονης κοινωνικής δομής -ισότητας και ισονομίας- δεν υφίσταται παρά μόνο η αντρική εξουσία.



Με κύριο χαρακτηριστικό το προσωπικό του συναίσθημα για τη σχέση του με τη Μάρθα ο Λέων φέρνει σε δεύτερη μοίρα όλους αυτούς τους μεγάλους που άφησαν ιδέες ανεξίτηλες στο χρόνο. Τρόσκι, Λένιν, Μπακούνιν, Μαρξ, Χριστός, Στάλιν, Μαντέλα, Μάο κλπ, είκοσι τρεις συνολικά προσωπικότητες.

Αυτό που του κατατρώει την ψυχή του είναι η μοιραία γοητεία που ασκεί στη μνήμη του η Μάρθα. Με φορτισμένη μοναχικότητα της γράφει πως του λείπει και τις εξηγεί πως αισθάνεται που είναι μακριά της. Της απαριθμεί τα λάθη που έκανε, την μεταμέλεια που νιώθει για την ανέμελη συμπεριφορά του, αλλά και την εμπειρία που απόκτησε μέσα από τη σχέση τους. Για το μειονέκτημα του να καταλάβει τον δικό της ψυχικό κόσμο. Για την ανάγκη του να την έχει κοντά του στην (παραδείσια) απομόνωση του. Της απαριθμεί κάθε του σκέψη με μια σχεδόν ικετευτική στάση που δείχνει πως θέλει να αφήσει πίσω του όλες τις συγκρουσιακές δοκιμασίες που είχε μαζί της.

Ο Φύσσας, εκτός από τα ουσιώδη κοινωνικά ζητήματα που εγείρονται στο σώμα ενός άρτια δεμένου σε απόδοση και ύφος κειμένου σε μόλις 100 σελίδες, προβάλλει έντονα τον αντρικό συναισθηματισμό ενός ερωτευμένου άντρα. Σε κάθε επιστολή ο Λέων ξεκινάει με τη φράση: Καλή μου Μάρθα και της εξηγεί κάθε του βήμα, κάθε του σκέψη, κάθε του ελπίδα για να καταφέρει να της αποδείξει την πίστη του. Η σιωπή της του τρώει τα σωθικά, δουλεύει σχεδόν μηχανικά καθώς το μυαλό του είναι απόλυτα αφοσιωμένο σε εκείνη. Από τη σιωπή της αναγκάζεται να δίνει τις δικές του εξηγήσεις. Της γράφει στην τέταρτη -Όουεν- επιστολή του: «Καλή μου Μάρθα. Λοιπόν, νομίζω ότι ο αληθινός λόγος που δεν πάμε καλά είναι όχι ότι δεν με αγαπάς, μα ότι δεν με θαυμάζεις σαν άντρα και σαν άνθρωπο και πιο πολύ σαν ζωγράφο.» Στο δέκατο κεφάλαιο -Τρότσκι- γράφει: « Καλή μου Μάρθα. Γράψε μου μια γραμμή, πες μου ότι με θαυμάζεις και -ίσως- με θες και με αγαπάς».

Στο μέτρο του δυνατού, ποσώς τον ενδιαφέρουν οι εικοσιτρείς φυσιογνωμίες που έχει αναλάβει να τους εντάξει σε έναν Μυστικό Δείπνο του κοινοτισμού σε αντιπαραβολή του Μυστικού Δείπνου του Λεονάρντο ντα Βιντσι. Αυτό που τον καίει είναι η ανάγκη να τον αγαπήσει εκείνη. Είναι ο έρωτας που τον κάνει να ανατρέχει στο παρελθόν και μέσα από τα μάτια της Μάρθας να επιζητεί την ανταπόκρισή της.

Επιστολική αλληλογραφία που παραπέμπει στην κλασσικό είδος του Laclos, του Montesquieu κλπ. Το Μουσείο Λαογραφίας περιέχει κάτι το ταυτόχρονα παραδοσιακό και μοντέρνο. Παραδοσιακό, στο μέτρο όπου παραπέμπει στο παρελθόν και εγγράφει την επιστολή-ντοκουμέντο σε μια παράδοση λίγο ή πολύ ρεαλιστική. Μοντέρνο γιατί προσεγγίζει το προσωπικό ημερολόγιο ή ένα είδος εσωτερικού μονολόγου να συνδέει τη δράση με την αφήγηση. Το πλεονέκτημα του βιβλίου είναι φανερό. Ο Φύσσας, έχει καταφέρει να δημιουργήσει έναν ζωντανό χαρακτήρα -Λέων- που μιλάει για την παρούσα κατάσταση του, περνώντας από την πράξη στο λόγο. Δράστης και μάρτυρας και συνάμα ήρωας που γίνεται αφηγητής, χωρίς τις παρεμβολές άλλων φωνών. Ο Λέων αφηγείται την παρούσα κατάστασή του, για ό,τι προσλαμβάνει σταδιακά ως άμεση εμπειρία στο παρόν, παράλληλα με όσα από το παρελθόν πριμοδοτούν τη μνήμη του και φυσικά χωρίς να γνωρίζει το μέλλον.

Το βιβλίο Μουσείο Λαογραφίας του συγγραφέα Δημήτρη Φύσσα είναι μια επιστολική νουβέλα που αξίζει να διαβαστεί απ’ όλους.

Δευτέρα, 20 Μαΐου 2019

«ΜΑΡΙΝΑ ΤΣΒΕΤΑΓΙΕΒΑ» "Τρεις Βάλτοι"


Ελάτε να δούμε μια ακόμη παράσταση για τη μεγάλη Ρωσίδα ποιήτρια στο ΘΕΑΤΡΟ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΣ. Τρίτη 14 Μαΐου 2019 


Η Anasa Art, σε συνεργασία με το Θέατρο Παραμυθίας, Αλμπέρτα Τσοπανάκη,


ΜΑΡΙΝΑ ΤΣΒΕΤΑΓΙΕΒΑ - «Τρεις βάλτοι» Μονόλογος του ΔΗΜΗΤΡΗ ΒΑΡΒΑΡΗΓΟΥ
σε Σκηνοθεσία του ΓΙΑΝΝΗ ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ
στον Ρόλο της Μαρίνας Τσβετάγιεβα,
η ΜΑΡΙΑ ΣΥΜΕΩΝ


Σκηνικά - Κοστούμια : ΧΑΡΗΣ Ν. ΣΕΠΕΝΤΖΗΣ
Μουσική Σύνθεση και στο Πιάνο (ζωντανά): η Μαρία Συμεών
Φωτογραφία: Γεωργία Σιέττου και Στέλιος Δανιήλ
Καλλιτεχνική Διεύθυνση: Χάρης Σεπεντζής


Η Παράσταση «ΜΑΡΙΝΑ ΤΣΒΕΤΑΓΙΕΒΑ» τελεί, από το 2017 υπό την Αιγίδα της Ρωσικής Πρεσβείας και του Ρωσικού Πολιτιστικού και Επιστημονικού Κέντρου και από το 2019, και υπό την Αιγίδα του Ομίλου για την UNESCO Πειραιώς και Νήσων.
Τώρα ξέρω τα παραμύθια πόσο λίγο κρατούνε. 
Και πως το τέλος τους είναι χειρότερο από την πραγματικότητα. 
Τι κι αν λένε: “και ζήσανε αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα”.


Δευτέρα, 22 Απριλίου 2019

H τραγική «Υπατία»

του Δημήτρη Βαρβαρήγου







Μια συνέντευξη στον Δημήτρη Φύσσα, με αφορμή τη δέκατη έκδοση του πετυχημένου βιβλίου.
Η «Υπατία» του Δημήτρη Βαρβαρήγου για την αδικοχαμένη Αλεξανδρινή φιλόσοφο στο λυκόφως του αρχαίου κόσμου, έφτασε τη 10η έκδοσή του.


Το μυθιστόρημα «Υπατία» του Δημήτρη Βαρβαρήγου (έκδοση «Ν. Σ. Ματσιούλας»), με επίκεντρο την αδικοχαμένη Αλεξανδρινή φιλόσοφο στο λυκόφως του αρχαίου κόσμου, έφτασε αισίως τη δέκατη έκδοσή του, κάτι όχι και τόσο συνηθισμένο. Με αυτή την αφορμή, συνάντησα τον συγγραφέα και είχαμε την παρακάτω ενδιαφέρουσα συζήτηση.
Δημήτρη, πώς και καταπιάστηκες με την Υπατία;
Στην Ιστορία συναντάμε αναφορές σε ανθρώπους που η δράση, η ενεργητικότητα και φυσικά ο θάνατός τους έγιναν θρύλοι και σύμβολα. Είναι η μοίρα των πρωτοπόρων, των μεγάλων φυσιογνωμιών να μην τους αντιλαμβάνονται οι άνθρωποι τη στιγμή που ζουν, γιατί οι άλλοι δεν έχουν φτάσει στο βαθμό της δικής τους εξέλιξης. Αισθάνομαι πως οφείλω την εξέλιξη και ελευθερία μου σε κάποιες σημαντικές προσωπικότητες και θεωρώ χρέος μου να ασχοληθώ και να προβάλλω το έργο τους.
Μια τέτοια περίπτωση είναι η Υπατία, φιλόσοφος, μαθηματικός και αστρονόμος στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, κατά τα τέλη του 4ου και τις αρχές του 5ου αιώνα μ.Χ. Ήταν μια γυναίκα που δίδασκε παντού το ελληνικό πνεύμα, συγκρούστηκε με τον χριστιανικό κλήρο, κατηγορήθηκε ως μάγισσα και θανατώθηκε.
Το μυθιστόρημά μου φωτίζει εκείνη την ιστορική εποχή και μάλιστα δίνει μια άλλη κοινωνική διάσταση των γεγονότων, με επίκεντρο αυτή την αξιόλογη γυναίκα, που πλήρωσε με τη ζωή της τις αρετές του φύλου της, καθώς βρέθηκε στο μεταίχμιο της Ιστορίας, από το λυκόφως του νεοπλατωνισμού στους πρώτους σκοτεινούς αιώνες του νεοχριστιανισμού. Μετά το θάνατο της Υπατίας ακολούθησε η φυγή πολλών λογίων και η αρχή του τέλους της Αλεξάνδρειας ως σημαντικού κέντρου μάθησης. Άρχιζε και στην Ανατολή ο Μεσαίωνας.
Απ' ό,τι ξέρω, είμαι ο πρώτος Νεοέλληνας συγγραφέας που αναφέρθηκε με τρόπο μυθιστορηματικό στην τραγική αυτή προσωπικότητα.


Πώς δούλεψες;
Ένα ολόκληρο χρόνο πήγαινα στην Εθνική Βιβλιοθήκη κι έψαχνα το θέμα . Με πικρία αναφέρω πως οι αναφορές στην Υπατία είναι λιγοστές· σαν κάποιες ενοχές θέλουν να αποκρύψουν αυτή τη τόσο σημαντική πρωτοπόρο γυναίκα και τον άδικο και σκληρό θάνατο της. Οι ουσιαστικές πηγές ήταν ο ιστορικός του 5ου αιώνα Σωκράτης ο σχολαστικός, το λεξικό Σούδα ή Σουίδα και οι συνοπτικές αναφορές σε εγκυκλοπαίδειες. Στη συνέχεια, πέντε χρόνια κράτησε το γράψιμο, ένα χρόνο οι διορθώσεις κι ένα χρόνο η αναμονή μέχρι να εκδοθεί.



Θα έλεγα ότι το μυθιστόρημά σου αντιτίθεται συνολικά στη μισαλλοδοξία και το φονταμενταλισμό.
Έτσι νομίζω κι εγώ. Κάθε μέρα μου έρχονταν στο μυαλό μια λαϊκή παροιμία: «Δώσε στο παιδί μια πίστη για να γίνει άπιστο». Οι θρησκείες είναι σε ανθρώπινα χέρια και ανάλογα με τις πεποιθήσεις και τα «πιστεύω» τους ασκούν εξουσία. Ο δογματισμός σε κάθε του έκφραση είναι αρνητικός, ανεξάρτητα αν λέγεται χριστιανισμός ή μουσουλμανισμός ή ότι άλλο. Σέβομαι την πίστη του καθενός, απλά λυπάμαι όσους πιστεύουν ότι στο όνομα του θεού τους μπορούν να σκοτώνουν τον συνάνθρωπό τους. Ζούμε σε μια κοινωνία αρκετά θρησκόληπτη και συντηρητική. Τα τελευταία χρόνια δείχνει να αλλάζει κάπως η δογματική νοοτροπία γύρω από πολλά ζητήματα, όπως και της θρησκείας, εξαιτίας τού ότι η μόρφωση κερδίζει ολοένα και περισσότερο χώρο από την άγνοια.

Στα έργα σου δείχνεις ιδιαίτερη κλίση στην Ιστορία. Ισχύει για σένα ότι τη γράφουν οι νικητές;
Ασχολούμαι και με το ιστορικό μυθιστόρημα για δύο λόγους: α) Για τις σημαντικές προσωπικότητες που έγραψαν την Ιστορία και β) γιατί δεν πρέπει να απλώνεται το δίχτυ της λήθης στην Ιστορία μας. Την Ιστορία τη γράφουν πράγματι οι νικητές. Αυτοί μιλούν συνέχεια και γι' αυτούς πολλοί μιλούν, για τους ηττημένους ωστόσο κανείς- κι ας γράφεται η Ιστορία από το αίμα τους. Εγώ προσπαθώ να καταθέσω ένα μικρό στοιχείο ζωτικότητας στην Ιστορία, με βάση τη δική μου πνευματική κι αισθητική εκφορά.

Ποια τα μελλοντικά συγγραφικά σου σχέδια;
Αν πιστέψω τα λόγια του Μπουκόφσκι: «Οι συγγραφείς είναι απελπισμένοι άνθρωποι. Και όταν σταματήσουν να είναι απελπισμένοι, παύουν να είναι και συγγραφείς». Έτσι κι εγώ θέλω να είναι απελπισμένος, προκειμένου να μπορώ να γράφω.

Ο Δημήτρης Βαρβαρήγος είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος παραγωγός σε ραδιοφωνική εκπομπή βιβλίου που απευθύνεται κύρια Αυστραλία, μέσα από το διαδικτυακό σταθμό Sympan World Radio.


Πέμπτη, 4 Απριλίου 2019

Ένα Τάγκο για τρελούς


Το φεγγάρι χάνεται στη λάβα 
η χλομή γριά δεν κοιτάζει πια τα τρένα…
έπαψε να περιμένει κάποια επιστροφή
στη νωχελική θλίψη ενός Τάγκο 
είναι τώρα αφημένη η ζωή της
Οι τρελοί που επινόησαν τον έρωτα
έχουν κι αυτοί παλιώσει μαζί με τα έπιπλα τους
εραστές ξεμωραμένοι πνίγονται στην ανία
και φτύνουν βρίζοντας όσους ακόμη μπορούν να αγαπάνε…
στο ροζιασμένο χέρι τρεμουλιάζει η ανάγκη
ένα μπουκάλι αλκοόλ στο άλλο μεθάει τις μνήμες
και μια φωνή απ’ το παρελθόν την κρατάει ζωντανή
έλαβα το τελευταίο σου γράμμα
φεύγω
αυτό το κάνω για την αγάπη σου
θυσιάζω για σένα τ’ όνομα μου
τα θέλω μου
για σένα
η χλομή γριά 
αυτή η τρελή, η διεφθαρμένη 
που δεν έχει δόντια, ούτε σχέδια το μέλλον της
ήσυχη δείχνει να φτύνει τον καπνό γεμάτη πίκρα 
ποδοπάτησε ο καιρός της τα ναι και τα όχι 
που πια δεν την αγγίζουνε
έκανε την απόσταση συνήθεια 
τις σκουριασμένες ράγες κοιτάζοντας
σαπίζει στη συνήθεια
Λιπεσάνορες
τα χρόνια του φιδιού


Γυναίκες... Λιπεσάνορες, όλα γι’ αυτόν γίνανε… τον έρωτα… και πάντα, όσο θα υπάρχουμε θα οδηγεί τους λογισμούς και τις πράξεις μας… κι εγώ η δόλια που τα λέω όλα τούτα… ποτέ δεν τον ένιωσα η ίδια στην ψυχή μου… μόνο τον πόνο των άλλων γυναικών συντρόφευα να τους τον απαλύνω… ζούσα μέσα από αυτές την πίκρα που τους είχε αφήσει… Αυτό που έμαθα από αυτόν καλά είναι ότι: "όπου η αγάπη ανθίζει… ο πόνος ανθίζει"…

Από το μυθιστόρημα, Λιπεσάνορες, οι γυναίκες που λείπουν στους άντρες. 

Ἂν σοῦ λείψω μιὰ νύχτα


Ἂν σοῦ λείψω μιὰ νύχτα μὴν ἀνησυχήσης
ὡς τὸ ἄλλο πρωί, ὡς τὸ ἄλλο βράδυ, ὡς τὴν Κυριακή,
Ἐδῶ κάπου θὰ βρίσκομαι σ᾿ ἕναν ἄρρωστο δίπλα,
μ᾿ ἕνα πικρὸ ραβδὶ θὰ ψάχνω νὰ βρῶ μία πηγή.
πόρτα σὲ πόρτα θὰ γυρνῶ μ᾿ ἕνα ψωμὶ στὴ μασχάλη.
Ἔχε ἀναμμένη τὴ φωτιὰ πάντοτε, γιατὶ πάντοτε
θὰ σοῦ γυρίζω μουσκεμένος- Ἔχω ζεσταμένο
στὰ γόνατά σου ἕνα πουκάμισο κι ἔχε τὸ νοῦ σου
στὴν πόρτα καὶ στὴ δημοσιὰ μὴν ἀκουστῶ, γιατί,
δίχως λειψὸ ἀποφέγγαρο κι ἄστρι, κάθε φορά,
ἀπὸ τὴν ἄκρη θά ῾ρχομαι τὸν κόσμου.
Νικηφόρος Βρεττάκος

Δευτέρα, 25 Μαρτίου 2019

"Μέσα από Σένα" 


Θα έχουμε την τιμή και τη χαρά να φιλοξενήσουμε στην εκπομπή Μέσα από Σένα, τον εξαίρετο ποιητή-συγγραφέα-εκδότη ΓΙΩΡΓΟ ΧΡΟΝΑ σε μια όμορφη κατάθεση απόψεων για την ουσιαστική πορεία του στη Τέχνη του λόγου, και γενικά ότι αφορά την λογοτεχνία. 
Την εκπομπή παρουσιάζουν: ο συγγραφέας ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΒΑΡΒΑΡΗΓΟΣ & η ποιήτρια ΝΙΟΒΗ ΙΩΑΝΝΟΥ


Υπεύθυνη προγραμμάτων ΕΛΕΝΑ ΜΑΤΣΟΥΚΑ
Η εκπομπή ακούγεται στα FM στην Αυστραλία και με WEB σε όλο τον κόσμο με μεγάλη ακροαματικότητα.



Carpe diem - Amour fou... 
εκδόσεις Λυκόφως

Οι σχέσεις αποτυγχάνουν γιατί βασίζονται πάνω στην ανάγκη, την επιθυμία και τον εγωισμό, αντί στην αγάπη. Αγάπη είναι να δίνεις και να συγχωρείς. Έγωισμός είναι να παίρνεις και να ξεχνάς. Αν εμείς προσπαθούμε να κάνουμε τους άλλους ευτυχισμένους και ασφαλείς, τότε οι σχέσεις μας θα ήταν επιτυχημένες και στοργικές.


Amour fou – Carpe diem
Γράφει η Νιόβη Ιωάννου
«Το «amour fou», δεν είναι μια συναισθηματική ιστορία. 
Είναι μια ιστορία συναισθημάτων, ένας ψίθυρος που κραυγάζει»…

Το βιβλίο «τρελή αγάπη» του Δημήτρη Βαρβαρήγου, μοιάζει ν’ αναζητά τον έρωτα μέσα απ’ τον έρωτα. Μέσα από μια δύσβατη διαδρομή αυτογνωσίας, ο συγγραφέας αφήνει ν’ αναδυθεί η ιερότητα της ψυχής που βιώνει την αγάπη. Σαν ψίθυρος που απλώνεται γλυκά, το «amour fou», σου δίνει την αίσθηση πως συμβαίνει σε δυο κόσμους παράλληλους, τον ονειρικό και τον πραγματικό. Κι αυτή η αίσθηση συντελεί στη μαγεία της αφήγησης. 
«Και τώρα ακόμα που ξύπνησα ούτε που νιώθω αν είμαι στ’ όνειρο ή στην πραγματικότητα, γιατί παντού είσαι εσύ. Είσαι μια συνέχεια, χωρίς τελειωμό.»
Ο συγγραφέας, με την εμπειρία και τη δεινότητα της γραφής του, στοχάζεται όσα τον κάνουν να νιώθει χωρίς ο ίδιος να είναι αποστασιοποιημένος από το συναίσθημα. Η οπτική αυτή, δίνει στο βιβλίο μια φιλοσοφική χροιά. Εσωτερική η δράση των ηρώων, οδηγεί σ’ ένα αργό παραλήρημα φωτός που απελευθερώνει την ψυχή απ’ τις ενοχές και τους φόβους. 
Η αγάπη που τρελαίνει είναι εκείνη που σε κάνει να βλέπεις. Που σε τοποθετεί απέναντι από τους προσωπικούς σου δαίμονες και σε καλεί να τους αντιμετωπίσεις. Όμως, όταν μπορείς να στοχάζεσαι τον πόνο, μπορείς και να τον νικήσεις. 


Στο «amour fou», ηττώνται οι σκιές. Οι πρωταγωνιστές είναι κυρίαρχοι του κόσμου που δημιούργησαν. Τον γεύονται με κάθε τρόπο ενώ παράλληλα τον αναζητούν. Η καθημερινότητα είναι γι αυτούς προσήλωση στο ανώτερο αίσθημα του μοιράσματος.
«Η αγκαλιά, γίνεται ο δικός μας βαθύς κόσμος, ανυστερόβουλος γεμάτος συνείδηση, συνείδηση σπλαχνική».
Μαγεύονται από την ουτοπία του παρόντος που συνθλίβει το ίδιο το παρόν, εξιδανικεύοντάς το. Το «amour fou», δεν είναι μια συναισθηματική ιστορία. Είναι μια ιστορία συναισθημάτων , ένας ψίθυρος που κραυγάζει… 
«έλα τώρα να σου πω… κι έχω τόσα που δεν πρόλαβα… άκου».
Εκείνο που δεν εκπληρώθηκε κρατάει το χρόνο ζωντανό. Για το συγγραφέα λύτρωση είναι ό,τι εξαϋλώνεται στο παρόν και με τη δική του δυναμική ανασυντίθεται αυτοφυές και καινούριο. Και μόνο η κατανόηση του κενού εκείνης τη μικρής σαν ψέμα στιγμής που μεσολαβεί, μπορεί να διαλύσει τα πάντα.
Σε κάθε πρόταση ελλοχεύει και μια υπέρβαση. Η αγάπη αποζητά την τρέλα που θα εδραιώσει τη θεϊκή της υπόσταση. Γιατί κάποιες επιθυμίες όπως έχει γράψει ο Πλάτωνας, συμπορεύονται με το Θεό, κι ο έρωτας δεν είναι τίποτε άλλο από μια θεία τρέλα.
«Μη μ’ αγαπήσεις ποτέ σαν ένα κοινό θνητό. Μην έχει η αγάπη σου όλα εκείνα τα’ ανθρώπινα στοιχεία, γιατί ποτέ δε θα φτάσεις στην αλήθεια της. Αγάπησε δυνατά, έξω απ’ τ’ ανθρώπινα, σπλαχνίσου και σπάσε τα όρια και νιώσε κάθε κομμάτι της, επούλωσε κάθε έλλειψή της, αφού κάθε κομμάτι της, κάθε έλλειψή της θα είμαι εγώ. Εγώ είμαι. Ναι, εγώ είμαι που σε κάνω ν’ αφουγκράζεσαι τ’ όνειρο.»


Στο «amour fou»,η σιωπή κλέβει ανάσες από τις σκιές, αφήνοντας τα σώματα μετέωρα στο χωροχρόνο. Οι ήρωες υπάρχουν μέσα από το βαθύ συναίσθημα, οι δράσεις τους-εσωτερικές πάντα-κάνουν επιτακτική την ανάγκη να γνωρίσουν τον εαυτό τους αποδεχόμενοι στον «άλλο» τα σημεία που πρέπει να επαληθεύσουν ο καθένας στο δικό του παραπλανημένο «εγώ».
Η σκέψη ψάχνει μέσα σου, λέει ο συγγραφέας προβάλλοντας ισχυρά την πεποίθησή του πως εντός μας κυοφορούνται οι μεγαλύτερες αλήθειες, εκείνες που έχουν εγκαθιδρυθεί στα κύτταρά μας ως μνήμες αρχέγονες, ικανές ωστόσο να διαμορφώσουν τις αξίες και τις επιλογές μας.
Η πρώτη ενότητα του βιβλίου «Carpe diem», ένα αυτογνωσιακό εγχειρίδιο ,επίσης στοχεύει στην κατανόηση της ψυχής εστιάζοντας στο θαύμα της ζωής που επιτυγχάνεται μέσα από τον αυθεντικό εαυτό μας που συνειδητά απορρίπτει ό,τι αρνητικό μπορεί να σταματήσει την πορεία στο Φως.
Όλες οι απαντήσεις στα ερωτήματά σου βρίσκονται στο βάθος της ύπαρξής σου, γράφει ο συγγραφέας στο carpe diem.